Het Heimwee Museum

Fred Pelt

Van 13 tot en met 28 november wordt Haarlem overspoeld door heimwee. Verschillende culturele en museale instellingen geven in deze periode vorm aan het heimwee-gevoel door middel van films, voorstellingen, exposities, een symposium, dans, de uitgave van een boek en video-installaties. In Teylers Museum -het ‘heimwee museum’ bij uitstek- vindt een deel van de activiteiten plaats.

De beeldend kunstenaar Michèle Baudet is de initiatiefneemster en organisator van het heimwee-project. Over zichzelf zegt Baudet dat ze een ‘echte heimwee fabriek’ is.
“Wanneer eenmaal besmet met heimwee gaat het niet over. Het lost zich niet op. Heimwee is dan ook niet een idee dat je zomaar ter zijde schuift. Heimwee is een persoonlijke en vaak diep voelbare emotie die te maken heeft met het verlangen naar een vroegere omgeving of toestand. Zo gaat mijn heimwee terug op het huis waar ik ben opgegroeid.
Ik wilde dat onderzoeken en heb eerst een script gemaakt van mijn herinneringen; wat dacht ik aan te treffen en te zien bij terugkeer. Het ging vooral om de uitzichten vanuit dit huis en de plekken in de tuin waar ik veel zat. Pas daarna heb ik het huis bezocht. De tekeningen en foto’s van dit onderzoek zullen in boekvorm verschijnen.
Mijn gedurige heimwee-gevoel en het onderzoek daarna bracht mij er toe om met anderen over dit onderwerp te spreken. Het was leuk om te merken dat veel mensen dit gevoel kennen, maar daar afzonderlijk weer een individuele invulling aan geven. Heimwee is dan ook iets zeer persoonlijks wat je toch kunt vertellen aan anderen. Die gedachte en mijn eigen ervaring vormt het uitgangspunt voor dit ‘heimwee project’.”

Baudets fascinatie resulteerde uiteindelijk in een groot samenwerkingsproject van allerlei instellingen en mensen. Zo kunt u in Teylers Museum op donderdag 18 november ’s avonds een Heimwee Symposion bijwonen. Uitgangspunt op deze avond is wetenschappelijke nieuwsgierigheid. Gesproken wordt over de persoonlijke beleving van heimwee. Maar ook de drijvende kracht van heimwee, bijvoorbeeld voor het scheppen van kunst, komt aan bod. Op het symposium zullen aantreden de dichter en psychiater Rutger Kopland, de dichter en ex-priester Huub Oosterhuis, de bioloog en publicist Tijs Goldschmidt, Douwe Draaisma, onder andere bekend van zijn veel gelezen Waarom het leven sneller gaat als je ouder wordt, Joke Hermsen, schrijfster, Vincent Icke, astrofysicus en Arend Jan Heerma van Voss.

Daarnaast zijn in Teylers Museum op verschillende plaatsen in het museum art-video’s te zien van zes kunstenaars. Zo is van de fotografe Rineke Dijkstra de video Annemiek te zien. Dit meisje zingt haar favoriete liedje van de Backstreet Boys. Etta Säfve toont beelden van de Scandinavische natuur. Verder werk van Sara Blokland, Anne Verhoijsen en Danielle van Vree. Van Michèle Baudet is een videoregistratie te zien van haar beelden van heimwee op de plek van haar jeugd.

De dag na het Symposium vinden er 4 exclusieve avondwandelingen plaats in het museum. Het zal een spooktocht worden met zaklantaarns over zolders, door de Opkamer, het Fundatiehuis en naar de sterrenwacht. Bovendien wordt er een korte kunstbeschouwing gehouden over Rembrandt en zijn er bijzondere boeken te zien uit Teylers bibliotheek. Een avond waar in de toekomst nog met heimwee aan teruggedacht kan worden.
Andere heimwee-locaties in Haarlem zijn het Frans Hals Museum en de Hallen , de Toneelschuur met De Nacht van het Heimwee, het Spaarnestad Fotoarchief, ABC Archituurcentrum Haarlem en Historisch Museum Zuid-Kennemerland. De Vishal toont werk van zo’n veertig kunstenaars van over de hele wereld. Zij hebben met behulp van een toegezonden cameraatje hun heimwee gevoel vastgelegd. In een panoramisch opstelling worden deze beelden getoond.

Gevraagd naar Baudets’ heimwee-gevoel in Teylers Museum zegt ze: “Het is vooral dat 19de eeuwse. Dat is een sfeer waar ik thuis in ben opgegroeid en waar ik mij zeer mee verwant voel. In de Kunstverzameling is het toch vooral Rembrandts ets van De verloren zoon die mij aanspreekt. Deze ets is een mooi voorbeeld van heimwee. Hij staat ook afgebeeld in het boek Heimwee, een anatomie van een verlangen naar elders dat bij uitgeverij Balans verschijnt. Die verloren zoon, dat is toch ook een beetje de verbeelding van het verlangen om terug te kunnen keren,