Stem in de Stad/Nieuwsbrief

Dubbel interview Herman Heijn en Michèle Baudet

door Jaap Sluis - Najaar 04

In november wordt in Haarlem de manifestatie Heimwee gehouden. Waarbij heimwee kan worden opgevat als een hoogst individuele maar tegelijkertijd universele emotie, die mensen op veel manieren kan verbinden. Dat zegt althans beeldend kunstenaar Michèle Baudet, die het project verzon en er velen enthousiast voor maakte. Onder hen dominee Herman Heijn van de Doopsgezinde Kerk in Haarlem. Hij ziet Heimwee als een manier om de waan van de dag even op een aangename afstand te houden.

Heijn is sinds vijf jaar verbonden aan de Doopsgezinde Gemeente en werkte eerder in onder meer Antwerpen. Hij fungeert als gastheer voor het vraaggesprek met de uit de stad Groningen afkomstige Baudet. In de prachtige kerk aan de Frankestraat komen de kunstenaar en de dominee al snel tot de vaststelling dat kerk en kunst in elk geval één ding gemeen hebben: ze bieden beide op allerlei manieren ruimte.
Baudet woont al een tijd in Haarlem. Maar hoe goed het haar daar ook bevalt, de heimwee naar Groningen blijft sluimeren. Ze heeft er als kunstenaar al eens wat mee gedaan (boekje gemaakt) en besloot het thema bréder dan alleen het Groningen-verlangen op te pakken.

Dat heb je geweten! In november is Haarlem in vele opzichten de stad van Heimwee. De respons op jouw initiatief is enorm. Had je dat voorzien?

Baudet: “Nee. Het heeft me verrast.Blijkbaar is kunst een prachtig communicatiemiddel om over zoiets wezenlijks als heimwee in gesprek te raken. En gelukkig maar. Want heimee moet je niet wegstoppen, maar onder ogen komen. In Nederland heeft het nooit echt een plek gekregen. In Oost-Europa of Zuid-Amerika gaat men er veel bewuster en mooier mee om. Bijna melancholiek. Daar is het een vorm van verlangen die serieus wordt genomen. Verlangen naar andere plekken of andere tijden.”
Heijn: “Toch leeft het onderwerp hier dus ook sterk. Door een project als dat van Michèle kom je daar nu achter. Het maakt van alles los en zet mensen aan het denken.”

Heb je zelf heimwee?

Heijn: “Niet zoals Michèle naar een stad of streek. Ik verlang wel naar de tijd dat er nog afstanden bestonden En dat het bijzonder was als iemand met de trein en boot vanuit Friesland naar Amsterdam reisde. Tegenwoordig lijkt alles tijd- en grenzenloos. Ik kan ook heimwee hebben naar mensen die werkelijk iets te betekenen hebben. Mensen met een pássie. Die zich ergens gedreven voor inzetten en er niet alleen maar op uit zijn om Bekende Nederlander te worden. Of alleen maar bezig zijn met geld verdienen en omzet draaien En dat koppel ik dan even aan die afstand waar ik het over had. Ik zou willen dat de hemel op een flinke afstand blijft. Want wat je nu steeds vaker ziet, is dat men in één leven ook meteen al het hiernamaals mee wil nemen. Een soort eeuwig durend Zwitserleven-gevoel waar tot in het idiote achteraan wordt gejaagd. Alles nú! Alles in één keer! Want er is een nieuw dogma: je leeft maar één keer dus geniet!!!! Daar moet alles en iedereen voor aan de kant.”
Baudet: “En je bent een sukkel als niet mee doet..”

Is heimwee méér dan alleen de stad of streek van vroeger? Méér dan het door Wim Sonneveld bezongen tuinpad van mijn vader?

Baudet: “Heimwee is iets wat innerlijk heel diep zit. Iets wat je vroeger hebt overgeslagen of wat je een hele tijd vergeten was en waar je toch weer mee in contact komt. Het is voor iedereen anders. Maar wel belangrijk en vaak ook bepalend. Je moet het volgens mij nooit weg proberen te stoppen.”
Heijn: “Ik denk dat het levens kan maken en breken.”

Een aardig facet van de manifestatie Heimwee zijn de vele dwarsverbanden die worden gemaakt. Zoals de kerk en kunst die elkaar hebben gevonden. Hoe is dat gebeurd?

Baudet: “Ik wilde geen feestje voor alleen maar eigen relaties. Het moet bréder worden. Ik vind ook dat kunstenaar zo te werk moeten gaan. Goed om je heen kijken. Veel naar anderen luisteren. Niet alleen maar in een eigen kringetje ronddraaien. Het is altijd goed om de visie en overtuiging van andere mensen te leren kennen. Voor mij is mede door een project als Heimwee heel duidelijk geworden dat een kerk en kunstenaars afgezien van de verschillen ook punten hebben die verbindend of inspirerend kunnen zijn.”
Heijn: “Het mooie is dat kerken en kunst plekken kunnen bieden waar niets hoeft en heel veel kán. Dat staat haaks op de waan van de dag met z’n marktwerking, oprukkende commercie en weet ik allemaal wat niet meer. En het zijn juist deze plekken die ruimte bieden voor debat, uitwisseling en rust.”

Hoeveel heimwee heeft de kerk?

Heijn: “Ik denk dat veel mensen lijden onder het feit dat de wereld niet meer hún wereld is. Wat ik bespeur, is dat men de kerk temidden van alle onzekerheid en verandering tenminste nog als een plek van vastigheid ervaart. Een soort warme deken. Dat levert spanning op, want de kerk moet behalve zekerheid bieden ook bewégen. Ik vind dat een interessant gegeven. Persoonlijk ben ik er absoluut niet op tegen dat de kerk een zekere mate van continuïteit handhaaft binnen een samenleving waar veel van die continuïteit verdwenen is. Je mag de traditie en het geworteld zijn zeker koesteren. Wat dat betreft vind ik het altijd symbolisch dat wij als Doopsgezinde Gemeente middenin het door de commercie beheerste centrum van Haarlem een plek van rust en ruimte bieden. Dat moet vooral zo blijven. Maar tegelijkertijd zullen we ook de uitdagingen van deze tijd aan moeten gaan. Alleen maar een verlangen naar vroeger is een te smalle basis en kan funest zijn voor het voortbestaan van kerkelijke gemeenten. We zullen vertaalslagen moeten maken.”