Speaking notes opening Ruud Grondel, Heimwee in Haarlem: zaterdag 13 november 2004, 15.30 uur Museumkwartier Haarlem

‘Heimwee in Haarlem’is een uniek samenwerkingsproject: ruim 20 kunstinstellingen, maar ook andere initiatieven in de stad doen mee. Hoe is dit project tot stand gekomen?

In 2003 heb ik een aantal brainstormsessies met onze beeldbepalende culturele instellingen georganiseerd. Dit was ter voorbereiding op de nieuwe cultuurnota van Haarlem en het Cultuurprofiel voor de jaren 2005 – 2008 dat Haarlem moest opstellen voor de staatssecretaris voor Cultuur, Medy van der Laan.

In de sessies hebben we stilgestaan bij de vraag: welke culturele ambities heeft Haarlem voor de komende vier jaar. En welke afspraken kunnen we daarover met het Rijk maken. Wat voegt Haarlem toe aan cultureel Nederland? Waar zijn we goed in en kunnen we die punten nog beter voor het voetlicht brengen? Kortom: hoe gaat Haarlem zich de komende jaren profileren?

In de sessies kwamen we gezamenlijk tot de conclusie dat Haarlem twee ‘cultuurpoten’ heeft, waar we meer mee kunnen: hedendaagse kunstactiviteiten (denk aan de Toneelschuur, De Hallen) en de historische stad, de monumenten.

Haarlem is een historische stad, waar hedendaagse, actuele kunst een plek heeft. Deze twee punten willen we versterken in de komende cultuurnota-periode.

Naar aanleiding van de succesvolle brainstormsessies heb ik voorgesteld om twee coalities te vormen: de Coalitie Hedendaags en de Coalitie Cultureel Erfgoed. Deze coalities komen regelmatig bij elkaar, om informatie uit te wisselen en te bekijken waar samenwerking mogelijk is.

Eén van de ambities die ik in het Cultuurprofiel geformuleerd heb, is:  samenwerking tussen instellingen stimuleren en uitbreiden. Ook heb ik aangekondigd dat wij in het najaar van 2004 de nieuwe cultuurnotaperiode met een startmanifestatie zouden inluiden.

En nu is het zover: De Heimweemanifestatie wordt vandaag officieel geopend.

Dit is de eerste blijk van wat er mogelijk is, als wij (de gemeente en de cultuurpartners) onze krachten bundelen en de stad Haarlem neerzetten als een historische stad waar samengewerkt wordt, waar een keur aan actuele kunst, al dan niet gepresenteerd in een historisch omgeving, te beleven valt.

3) Thema en initiatiefnemer

Alle lof aan beeldend kunstenaar Michèle Baudet: niet alleen heeft zij het thema voor deze startmanifestatie aangedragen, maar ook is zij de organisator en motor van ‘Heimwee in Haarlem’.

Toen zij een jaar geleden bij de gemeente Haarlem aanklopte met een idee voor een tentoonstelling met het thema Heimwee, viel alles op zijn plek! Juist dít thema leent zich voor een veelzijdige aanpak en kan uitstekend als drager van de startmanifestatie dienen, waarmee we Haarlem nationaal op de kaart zetten.

Het thema leent zich voor een intieme benadering, bijvoorbeeld met de audiowandelingen met kunstenaars, waar de luisteraar ‘samen met de kunstenaar’ een heimwee-route volgt.

Maar ook leent het thema zich voor een grootse aanpak, zoals ‘De Nacht van het Heimwee’ in de Toneelschuur of het slotconcert van Holland Symfonia met een hommage aan Lennaert Nijgh.

Ook vindt aanstaande donderdag in het Teylers Museum het Heimwee Symposion plaats, waar het fenomeen Heimwee op analytische en beschouwelijke wijze aan de orde komt.

4) Wat doet zo’n manifestatie voor de stad?

Wat doet zo’n manifestatie voor de stad?

‘Heimwee in Haarlem’ heeft een nationale uitstraling en zal de komende 14 dagen veel bezoekers naar de stad trekken. Het is een goed voorbeeld van de betekenis die cultuur kan hebben voor de stedelijke economie. Het imago van de stad Haarlem wordt versterkt.

De bezoekers maken op een andere wijze kennis met de samenwerkende instellingen en de programmering biedt voor elk wat wils. Het College wil  de beleidsterreinen economie en cultuur nog nader tot elkaar brengen. Dit soort evenementen zorgt ervoor dat de stad bruist en leeft, brengt mensen op de been en in gesprek met elkaar.

5) Relatie met Actieplan Cultuurbereik

Juist dit – het met elkaar in gesprek raken – is uniek en verbonden aan het thema Heimwee. Heimwee is van iedereen. Het is een thema dat zich bij uitstek leent voor uitwisseling en communicatie. Het is een universeel begrip: van alle culturen en alle leeftijden.

In de diversiteit van de programmering vind je dat terug: naast de initiatieven van de ‘grote’ kunstinstellingen, zijn er kleine pareltjes te vinden. Zoals de ‘heimwee oproepende gerechten’ die restaurant De Kloosterkeuken in samenwerking met het Mondiaal Centrum zal opdienen. De Heimweeboom van Kalebas. Of het afficheproject van Spaarnestad Fotoarchief. In alle hoeken van de stad zijn foto’s uit het fotoarchief te vinden. De foto’s zijn uitgezocht door Haarlemmers van niet-Haarlemse afkomst en drukken hun persoonlijke heimweegevoel uit.