KUNSTBEELD
december 2004

IJsbrand van Veelen

In de tweede helft van november loopt in Haarlem het festival Heimwee in Haarlem. Een stad vol concerten, tentoonstellingen, filmvertoningen en talkshows rond het thema heimwee. deSchoneKunsten|galerie maakt het nog veel interessanter want breidt het thema uit met heimwee’ s tegenpool Fernweh: het door de ziel snijdende verlangen naar elders. Ik had daar op deze plek over willen schrijven. Over dat festival. Van heimwee heb ik eigenlijk nooit last gehad, maar van Fernweh des te meer. Het begint bij mij te knagen als ik te lang achtereen in Nederland ben. Nukkigheid, chagrijn en somberheid steken de kop op. Vreemd genoeg slaat Fernweh soms al toe op het moment dat ik nog elders ben.
Onlangs was ik in het La Jolla indianenreservaat in de buurt van San Diego om een gefilmd portret te maken van performer/kunstenaar James Luna. Een buitengewoon gastvrije en coöperatieve man die met droge humor en bijtende ironie in zijn performances en installaties de problematiek van Native Americans beschouwt. Luchtiger dan Jimmie Durham maar zeker net zo gelaagd. Het reservaat van de Luiseño-indianen waar Luna woont ligt in een gebied waar nog een zestal reservaten van andere stammen te vinden is: allemaal gevestigd op de slechtste stukken grond, want bij de toewijzing van de reservaten hielden de Amerikanen de beste grond voor zichzelf. Je ziet het vanzelf als je de streek binnenrijdt: temidden van boomgaarden vol met citrusvruchten liggen fraaie Amerikaanse huizen omzoomd door gemillimeterde gazons maar als je even verder rijdt zie je de wrakkige mobile homes van Indianen staan op grond die zich niet laat bewerken. Luna woont in een van de armste reservaten. Hij reed ons rond door het treurige reservaat, maakte eten, schonk drank en stelde ons voor aan zijn vrienden. De avond voor mijn vertrek sloeg bij mij een ingewikkeld soort van Fernweh toe: ik kreeg een intens gevoel van verlangen naar de plek waar ik nog steeds was. Ik had langer willen blijven, meer willen weten, meer willen zien, maar wist dat ik weg moest. Fernweh ter plekke.
Zoals gezegd: ik had over het festival in Haarlem willen schrijven, over Fernweh tegenover heimwee, over het feit dat ik geen echte heimwee ken en over hoe anderen dan met dat voor mij onbekende gevoel omgaan. Maar toen brak een van de zwartste weken uit de recente geschiedenis aan. Na 11/9 in New York en 11/3 in Madrid kreeg Nederland z’n 2/11 met de gruwelijke rituele moord op Theo van Gogh. En overleed Yasser Arafat net nadat Bush en zijn bende was herkozen, zodat de Palestijnen het nu helemaal kunnen vergeten omdat die vreselijke christen- fundamentalist het met mede- boef Sharon op een akkoordje zal gooien. In die week kreeg ik voor het eerst heimwee. Heimwee naar de wereld van vóór het begin van de 21ste eeuw. Een wereld die nooit meer terug zal komen. Die heimwee omklemde me zo en nam me zo volledig in beslag dat het onmogelijk werd om nog iets zinnigs over Haarlem en het heimwee- project op te schrijven.