Vanwege de geboorte van mijn jongste broer in 1959 werd ik uit logeren gestuurd naar een oom en tante in Aerdenhout. Ik herinner van die week dat ik de voorplaat van Kuifje in Tibet heb nagetekend, wat niet kan omdat het album pas in 1960 is uitgekomen, en verder dat ik eindeloos lang voor het zolderraam zat te wachten, te wachten en te wachten. Ik voelde me verlaten en raakte geleidelijk verteerd door heimwee, een gevoel dat mij nooit meer heeft verlaten. Elke keer wanneer ik langer dan een week van huis ben, verlang ik er naar terug. Heimwee heeft -u begrijpt het wel- te maken met geboorte en huis.
Heimwee is geen ziekte. In onze vakliteratuur treffen we daarom geen verwijzingen naar Heimwee aan, maar het kan desondanks wel heftige vormen aannemen. Heimwee is een gevoel dat voortkomt uit de eerste authentieke waarnemingen die een mens, een kind doet, misschien bij de eerste losmaking of verlating. Dat gevoel wordt opgeslagen en vanaf dat moment dient het als klankbord waaraan het individu zijn waarneming toetst, kleurt en beoordeelt, waar hij naar verlangt en op zoek blijft .
Heimwee is een universele emotie en komt in meer streken voor dan alleen in Aerdenhout. Een prachtige beschrijving van wat heimwee behelst, is te vinden in ‘De naamgenoot’ van Jhumpa Lahiri waarin zij de lotgevallen van een Indiase familie die naar de Verenigde Staten verhuisde, beschrijft.
De laatste tijd behandelde ik Turkse, Irakese en Marokkaanse mensen bij wie me opviel dat de onbestemde drang om terug te keren naar huis vaak zo groot is dat het werkelijke integratie in ons land in de weg staat en leidt tot een psychische toestand die ik niet goed beschrijven kan, maar kenmerken heeft van eenzaamheid, verlatenheid en somberheid. Het woord heimwee als verklaring voor deze state of mind kwam ik in de dossiers niet tegen. Het ligt wel voor de hand er aan te denken en er over te praten, omdat veel van deze patiënten tijdens hun vakantie opknappen. Uit onderzoek is gebleken dat heimwee vooral optreden kan, wanneer een terugkeer naar huis mogelijk is. Dat pleit er dus voor in de anamnese expliciet aandacht aan dit verschijnsel te besteden, en niet alleen bij de behandeling van allochtone Nederlanders, maar ook bij die van eerstejaars studenten, die net op kamers zijn gaan wonen in de grote stad en met studieproblemen bij de studentenpsycholoog komen. Heimwee kan iedereen krijgen.